دانشگاه پيام نور: اين دانشگاه در سال 1366 با هدف آموزش از راه دور تأسيس شد. در اين دانشگاه اصل بر عدم حضور دانشجو استوار است. کتابها و جزوات خودآموز در اختيار دانشجويان اين دانشگاه قرار مي گيرد. تا آنها پس از مطالعه ي کتاب و جزوات و رفع اشکال در کلاس هاي آخر هفته در امتحانات پايان ترم شرکت کنند. در اين دانشگاه نيز شهريه اخذ مي شود و انتقال و تغيير رشته در دوره ي پيام نور به ساير دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالي دوره ي روزانه ممنوع است و کليه پذيرفته شدگان مشمول در اين دانشگاه از معافيت تحصيلي استفاده مي کنند. هر داوطلب مجاز است فقط تحت پوشش يک مرکز که شامل شهرستان محل اقامت و يا محل اشتغال او مي باشد انتخاب رشته نمايد. حداکثر طول مدت تحصيل مجاز براي دريافت مدرک کارشناسي براي دانشجوياني که از معافيت تحصيلي استفاده مي کنند (مربوط به نظام وظيفه) 6 سال و براي کساني که از معافيت تحصيلي استفاده نمي کنند 10 سال مي باشد. پذيرفته شدن در اين دانشگاه بعنوان نوبت از در نوبت قبولي در آزمون سراسري محسوب نمي شود. دانشجويان دانشگاه پيام نور در صورتيکه که مشکل نظام وظيفه نداشته باشند مي توانند بدون انصراف از تحصيل در آزمون سراسري ثبت نام کنند و در صورت قبولي و به هنگام ثبت انصراف قطعي خود را به محل قبولي جديد ارايه نمايند. داوطلباني مي توانند رشته هاي دانشگاه پيام نور را انتخاب کنند که در تفاضا نامه ثبت نام خود مستطيل مربوط به آن را پر کرده باشند. تحصيل در اين دانشگاه نيز   براي کارمندان رسمي دولت و افراد شاغل مناسب است. توصيه مي شود اکثر رشته هاي اين دانشگاه بعد از دوره هاي شبانه انتخاب شود.
مراکز تربيت معلم: کليه رشته هاي مراکز تربيت معلم به وزارت آموزش و پرورش وابسته مي باشند. دوره ي تحصيل در آنها دو سال مي باشد و به فارغ التحصيلان اين دوره مدرک کارداني مورد تأييد وزارت آموزش و پرورش داده مي شود. ضوابط رشته هاي تربيت معلم تقريبأ همانند رشته هاي روزانه است. دانشجويان مراکز تربيت معلم از مزايايي همانند استخدام در وزارت آموزش و پرورش ، حقوق و... بر خوردار هستند. ادامه ي تحصيل به مقاطع بالاتر نيز در اين مرکز با گذراندن امتحان خاصي امکان پذير.

است. فارغ التحصيلان پس از استخدام رسمي بايد حداقل به مدت 5 سال در محلي که وزارت آموزش و پرورش مشخص مي کند خدمت نمايند.
کساني مي توانند رشته هاي تربيت معلم را جزؤ انتخاب هاي خود وارد کنند که در تقاضا نامه ثبت نام خود مستطيل مربوط به آن را پر کرده باشند و فرم مخصوص مراکز مراکز تربيت معلم را نيز تنظيم نمايند. در بين دانشگاههاي کشور دانشگاهي به نام (دانشگاه تربيت معلم) در تهران، کرج و چند شهر ديگر وجود دارد اين دانشگاه که قبلأ بنام (دانشسراي عالي) بود، ارتباطي به مراکز تربيت معلم ندارد. انتخاب رشته در مراکز تربيت معلم تنها در نواحي بومي داوطلب امکان پذير است. به داوطلبان توصيه مي شود در صورت دارا بودن شرايط اختصاصي اين دانشگاه و با توجه به مقع تحصيلي آن(کارداني) در صورت تمايل آن را انتخاب نمايند.
مؤسسات غير انتفاعي: اين مؤسسات با مجوز وزارت علوم، تحقيقات و فن آوري فعاليت مي کنند. اين مراکز توسط افراد حقيقي و يا حقوقي بصورت خصوصي اداره مي شوند. در اين مراکز از داوطلبان شهريه دريافت مي شود و بقيه ضوابط آن همانند مؤسسات آموزش عالي ديگر است. اصولأ پذيرفته شدن در مؤسسات آموزش عالي غير انتفاعي به عنوان يک نوبت قبولي از حداکثر دو نوبت قبولي در آزمئن سراسري محسوب نمي شود. دانشجويان اين مؤسسات در صورتيکه مشکل نظام وظيفه نداشته باشند مي توانند بدون انصراف از تحصيل در آزمون سراسري سال بعد ثبت نام نمايند و در صورت قبولي و به هنگام ثبت نام انصراف قطعي خود را به محل قطعي جديد ارايه نمايند.
بعنوان يک اصل کلي به داوطلباني که شانس قبولي آنها در مراکز آموزش رايگان بيشتر است توصيه مي گردد که به رشته هايي در انتخاب هاي خود اولويت دهند که شهريه ندارند و مراکزي که لازمه ي تحصيل در آنها پرداخت شهريه است را بعنوان (کفِ قابل قبول) انتخاب نمايند.

دوره هاي روزانه وشبانه                                                                                                          از نکات مهمي که در اولويت بندي رشته هاي دانشگاهي بايد دقت نمود نوع رشته است. رشته هاي دانشگاهي از يک ديدگاه به رشته هاي روزانه، شبانه، پيام نور، تربيت معلم و غير انتفاعي تقسيم مي شوند. از نظر گاه با توجه به ماهيت و گسترش رشته ها در سطح کشور و ضرورت تفکيک بومي، رشته هاي دانشگاهي به چهار دسته ي استاني، ناحيه اي، قطبي و کشوري تفکيک مي شوند. رشته هاي آزاد، ستاره دار، دبيري، با تعهد استخدامي و خاص مناطق محروم نيز از ديگر گروههاي قابل بحث هستند که شرايط و ظوابط خاص خود را دارند. اگر چه دفترچه و اطلاعيه هاي سازمان سنجش بطور کامل اين گونه از رشته ها را توضيح داده است ولي اغلب داوطلبان نسبت به مطالعه ي کامل ضوابط اين رشته ها سهل انگاري مي کنند. بعنوان مثال پس از اعلام اسامي تعدادي از داوطلبان رشته هاي شبانه و پيام نور به سازمان سنجش معترض شده اند که اطلاعي مبني بر اينکه در اين رشته ها شهريه اخذ مي شود نداشته اند. در سال 76 در دانشکده ي ادبيات دانشگاه تهران 86 در صد از انصرافي ها را دانشجويان دوره ي شبانه تشکيل مي داده اند که بنا بر شواهد موجود اين انصراف ها به دليل عدم آگاهي نسبت به دوره ي شبانه بوده است.
تقسيم بندي رشته هاي دانشگاهي
الف) تقسيم بندي اول
1_ رشته هاي روزانه: تحصيل در اين گونه از رشته ها معمولأ رايگان مي باشد. اين رشته ها معمولأ زير نظر وزارت علوم، تحقيقات و فن آوري و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي يا شاير نهادهاي رسمي کشور است. هر داوطلب حد اکثر دو بار مي تواند در رشته هاي روزانه پذيرفته شود. قبولي در اين رشته ها مستلزم ثبت نام است در غير اين صورت داوطلب در سال بعد حق شرکت در کنکور سراسري را ندارد. در دانشگاههايي که مجري رشته هاي رورانه هستند معمولأ امکانات رفاهي در حد نسباتأ مطلوبي وجود دارد. تفريبأ بيشترين داوطلبان کنکور را متقاضيان رشته هاي روزانه تشکيل مي دهند. ساعات تشکيل کلاس ها از صبح تا عصر مي باشد و دانشجو موظف است بر اساس واحدهاي درسي انتخابي به طور تمام وقت در دانشگاه حضور يابد.
_ رشته هاي شبانه: دانشجويان رشته هاي شبانه از لحاظ مقررات آموزشي تابع دوره هاي روزانه هستند. مدرک رشته هاي شبانه مورد تأييد رسمي مراجع قانوني است و توسط وزارت علوم، تحقيقات و فن آوري و يا بهداشت و درمان با ذکر عنوان (شبانه) اعطا مي شود. انتقال دانشجويان دوره ي شبانه به روزانه ممنوع است. دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي مجري دوره ي شبانه تعهدي مبني بر تأمين مسکن، خوابگاه و ساير امور رفاهي به دانشجويان ندارد. طول دوري تحصيل در مقاطع کارداني حداکثر 5/3 سال و در مقطع کارشناسي حداکثر 7 سال است. البته اين مدت حداکثر طول سال هاي تحصيلي است و دانشجوي دوره ي شبانه مي تواند با جديت و تلاش سالهاي تحصيلي خود را کاهش دهد.
ساعات تشکيل کلاس در دوره ي شبانه ساعت 3 يا 4 بعد از ظهر به بعد خواهد بود. پذيرفته شدن در دوره ي شبانه به عنوان يک نوبت از حداكثر دو نوبت قبولي در آزمون سراسري محسوب نمي شود. دانشجوي دوره ي شبانه اگر مشکل نظام وظيفه نداشته باشد مي تواند در کنکور سال بعد شرکت کند به شرط اينکه قبل از ثبت نام در کنکور انصراف قطعي خود را اعلام کرده و برگ انصراف را ضميمه مدارک ثبت نام نمايد. تفاوت مهم دوره ي شبانه با روزانه اين است که دانشجويان شبانه بايد شهريه ي ثابت و متغير پرداخت نمايند. مبلغ اين شهريه در هر سال اعلام مي شود و از شهريه ي دانشگاه آزاد نسبتأ کمتر است. اصولأ نمره ي تراز قبولي در دوره هاي شبانه با دوره ي روزانه بطور قابل توجهي پايين تر است. بعنوان مثال اگر ميانگين نمره ي تراز قبولي در يک رشته در دانشگاه تهران در دوره ي روزانه6000 باشد، همان رشته در همان دانشگاه در دوره ي شبانه نياز به نمره تراز در حدود 5000 دارد به عبارت ديگر نمره قبولي در دوره ي شبانه حدود 15-10 در صد کمتر از دوره ي روزانه است. به کليه داوطلبان محترم توصيه مي نماييم که بعد از مطالعه ي دقيق ضوابط رشته هاي شبانه نسبت به انتخاب آنها اقدام نمايند. چرا که هز سال ضوابط دوره ي شبانه دستخوش تغييراتي مي شود. اصولأ رشته هاي شبانه براي افراد شاغل مناسب تر است. به کليه داوطلبان خصوصأ خواهران گرامي توصيه مي کنيم به نبودن خوابگاه در امثر دانشگاه هاي مجري دوره ي شبانه دقت کنيد و حتي الامکان رشته هاي شبانه را بعد از روزانه و فقط در محل زندگي خود و يا نزديک به محل سکونت خود انتخاب نمايند.

منبع:شبکه رشد